Τιμ Κάρι: Ο δευτερορολάς που έκανε το παράξενο… ακαταμάχητο – ertnews.gr

Δεν μπορώ να γράψω αντίο για τον Tim Curry γαμώτο. Είναι αδύνατο. Ο Άνθρωπος άλλαξε τα πάντα στον τρόπο που οι επόμενες γενιές θα αγκαλιάζουν το “παράξενο”, το “αλλόκοτο”, το “κουλό”· με κομψότητα, στυλ, ύφος και ένα υπόκωφο “δεν μου γ*****”. Έκανε στον κινηματογράφο, ότι έκανε ο Ντέιβιντ Μπάουι στη μουσική. Άσε που κάποιες ταινίες του πρέπει να τις έχω δει πάνω από 100 φορές (χωρίς υπερβολές). Λίγες σκέψεις, χωρίς το εισαγωγικό συναίσθημα και ένα αντίο που δύσκολα δημοσιογράφος νοιώθει για ένα καλλιτέχνη που από την ημέρα που τον πρωτοείδε ήξερε ότι θα είναι αθάνατος.

Για όσους/ες δεν τον ξέρετε, ο Τιμ Κάρι έπαιξε έναν ρόλο τόσο σαρωτικό, τόσο προκλητικό και τελικά τόσο καθοριστικό για την ποπ κουλτούρα, ώστε θα μπορούσε εύκολα να είχε παγιδευτεί μέσα σε αυτόν και να κάνει αποκλειστικά κακέκτυπα. Κι όμως, ο Dr. Frank-N-Furter του «The Rocky Horror Picture Show» ήταν το εφαλτήριο μιας αλλόκοτης καριέρας και η απόδειξη του πόσο μακριά μπορούσε να φτάσει.

Ο θάνατός του στις 25 Αυγούστου, σε ηλικία 80 ετών, έκλεισε μια πορεία γεμάτη και σαρωτικά αταξινόμητη. Θέατρο (ευτυχώς είχα την τύχη να τον δω δύο φορές, και μάλιστα να κάνω μια πολύ δυνατή φιλία με τη δασκάλα Donna Reardon που μέχρι σήμερα επικοινωνούμε), κινηματογράφος, τηλεόραση, μιούζικαλ, κωμωδία, ταινίες και σειρές τρόμου, animation, μεταγλώττιση (για να μην παω στα προφανή, τα περισσότερα κοριτσάκια τον έχετε ακούσει σε κάποια από τις ταινίες της Μπάρμπι στην πρωτότυπη έκδοση). Ο Κάρι μπορούσε να μεταμορφωθεί από τον χαρακτήρα του εξωγήινου τραβεστί από το Τρανσέξουαλ της Τρασνιλβανίας «Rocky Horror» στον Ρούστερ του «Annie», από τον μπάτλερ στο Αγκαθακριστικό «Clue: Στα ήχνη του Μυστηρίου» στον κατακκόνινο Darkness του «Θρύλου» (Legend), από τον κλόουν του τρόμου Pennywise του «Αυτό» (It) στον σατανικό διευθυντή του ξενοδοχείου που καταδιώκει τον Κέβιν στό «Μόνος στο Σπίτι 2: Χαμένος στη ΝέαΥόρκη» (Home Alone 2) και από εκεί στον Long John Silver του «Οι Μάπετ στο Νησί των Θυσαυρών», πλάθοντας στέρεους πολυπρόσωπους χαρακτήρες που καταλάβαινες την προσωπικότητα τους μέσα από μια λοξή ακομπλεξάριστη ματιά. Και σε όλα αυτά να μην ξεχάσουμε ότι ήταν και ο καλύτερος τηλεοπτικός Σαίξπηρ που έχει περάσει από τις μικρές οθόνες και ο πρώτος Αμαντέους του Μπρόντγουεί.

&

Αναβάθμισε και ανασκαλόπησε το cult, με ερμηνείες μεγατόνων

Η πολιτισμική σημασία του «Rocky Horror» είναι σήμερα τόσο δεδομένη, ώστε κάποπιοι να μην συνυπολογίσουν πόσο παράξενο έμοιαζε αυτό το εγχείρημα το 1973, όταν ανέβηκε για πρώτη φορά στο μικροσκοπικό Theatre Upstairs του Royal Court. Ο Κάρι ουδέποτε αντιμετώπισε τον Frank-N-Furter σαν μια φάλτσα (ή σταθερή) νότα, πάνω σε ψηλοτάκουνα. Τον στόλισε με ουδέτερη σεξουαλικότητα (ένα Bi αρχέτυπο με όρους glam rock), σκοτάδι και απειλή, χιούμορ, αλαζονεία, ευαισθησία και, κυρίως, απόλυτη αυτοπεποίθηση.

Δύο χρόνια αργότερα, με το «The Rocky Horror Picture Show», ο μέχρι τότε άσημος ηθοποιός του θεάτρου που φιλοδοξούσε να κάνει καριέρα τραγουδηστή, μετέφερε αυτή την ερμηνεία στον κινηματογράφο και συνέβη κάτι που ξεπερνούσε πλέον τον ίδιο τον ηθοποιό: Μια εμπορική αποτυχία χωρίς προηγούμενο, άρχισε σταδιακά να αποκτά δεύτερη ζωή στις μεταμεσονύκτιες προβολές, μετατρέποντας το κοινό από θεατή σε… συμμέτοχο (σ.σ. μπορείτε να δείτε το “Strange Journey” για να καταλάβετε περισσότερα και πιό ουσιαστικά για το θρίαμβο που ακολούθησε). Το «Rocky Horror» έγινε τελετουργία, χώρος ελευθερίας, camp μανιφέστο και για γενιές ανθρώπων που αισθάνονταν ότι δεν τους ταίριαζαν οι κοινωνικές νόρμες, μια από τις πρώτες φορές που το διαφορετικό δεν απολογούταν για την παρουσία του. Όσο για τον χαρακτήρα του, ο Frank-N-Furter αδιαφορούσε για τον αν τον γουστάρατε ή όχι, και ο Κάρι, μέσα από μια ερμηνεία που δεν φοβόταν ούτε την υπερβολή ούτε τη γελοιοποίηση. Κάπως έτσι, ηθελημένα ή άθελα, βοήθησε να περάσει αυτή η εικόνα από το περιθώριο… στο mainstream. Γι’ αυτό και η Nell Campbell, η Columbia του «Rocky Horror», πρόσφατα δημόσια αναρρωτήθηκε τι θα είχε συμβεί χωρίς εκείνον στον σαρωτικό του ρόλο: «Αν ο Τιμ δεν είχε επιλεγεί για την αρχική θεατρική παράσταση του “Rocky Horror”, ποιος ξέρει αν θα είχε ακολουθήσει ποτέ η ταινία». 

Άλλο η υπερβολή, άλλο η “έλλειψη μέτρου”.

Ο ίδιος φοβόταν ότι ο Frank-N-Furter θα τον καταδίκαζε σε μια ζωή με ρόλους κακέκτυπων. Η Campbell θυμήθηκε μετά τον θάνατό του ότι ανησυχούσε, λανθασμένα -όπως αποδείχθηκε-, πως η ερμηνεία θα τον έκανε typecast. Αυτό που ακολούθησε ήταν σχεδόν μια συστηματική διάψευση αυτού του φόβου.

Ο Κάρι κατάλαβε κάτι που λίγοι ηθοποιοί χειρίζονται τόσο καλά: άλλο η υπερβολή και άλλο η έλλειψη μέτρου. Οι χαρακτήρες του μπορούσαν να είναι τεράστιοι, διογκωμένοι, δυσμορφικοί, χωρίς η ερμηνεία του να γίνεται ανεξέλεγκτη. Ήξερε με ακρίβεια πόσο μπορούσε να “τραβήξει” μια έκφραση, μια παύση, ένα ανασήκωμα του φρυδιού, μια δραματική φωνητική αλλαγή.

Ο Rob Schneider το περιέγραψε σχεδόν… ανατομικά: «Ένα του φρύδι μπορούσε να πει περισσότερα από ολόκληρο το σώμα των περισσότερων ηθοποιών»· και συμπλήρωσε ότι το να παρακολουθεί κανείς τον Κάρι να δουλεύει «σε έκανε καλύτερο απλώς και μόνο επειδή στεκόσουν κοντά του». 

Στο «Clue: Στα Ίχνη του Μυστηρίου», ίσως την τελειότερη επίδειξη της κωμικής του ακρίβειας, μπορούσε να διαχειρίζεται έναν παραλογισμό που συνεχώς επιταχύνεται χωρίς να χάνει ούτε για μια στιγμή τον έλεγχο (σ.σ. αξίζει να αναφέρουμε ότι η ταινία διανεμήθηκε κινηματογραφικά με τρία διαφορετικά τέλη, και όλα έμοιαζαν λογικά ακριβώς επειδή γνώριζε αυτή τη διαφορά). Η Jillian Bell θυμήθηκε ότι τα τελευταία δέκα λεπτά της ταινίας ήταν αρκετά για να την κάνουν να θέλει να γίνει ηθοποιός: «Ήταν όλο πάνω του να παραδώσει το φινάλε και καταβρόχθισε κάθε καρέ». Για εκείνη, ο Κάρι απέδειξε ότι οι “ηθοποιοί χαρακτήρων” μπορούν «να είναι άγριοι και εξωφρενικοί», να κάνουν πράγματα που άλλοι πρωταγωνιστές δεν θα τολμούσαν. 

Κάπου εκεί εμφανίζεται και ο Pennywise. Με το «Αυτό», ο Κάρι είχε καταφέρει με πολύ απλούστερα μέσα να δημιουργήσει έναν κλόουν που παρέμενε τρομακτικός ακριβώς επειδή μπορούσε την ίδια στιγμή να είναι… αστείος. Η απειλή δεν ερχόταν από ένα τέρας που έμοιαζε εξωπραγματικό, αλλά από ένα χαμόγελο που κρατούσε λίγο περισσότερο απ’ όσο θα έπρεπε.

Αυτή ήταν ίσως η πραγματική του ειδικότητα: η αστάθεια ανάμεσα στο γοητευτικό και το ανησυχητικό.

«Αστείος, σέξι, πρωτότυπος»

Οι αποχαιρετισμοί των ανθρώπων που δούλεψαν μαζί του αποκαλύπτουν όμως κάτι ακόμη πιο ενδιαφέρον: Ο άνθρωπος πίσω από τους εκρηκτικούς χαρακτήρες φαίνεται πως ήταν σχεδόν το αντίθετό τους.

Η Susan Sarandon, η Janet του «Rocky Horror», έγραψε: «Τι αστείος, σέξι και πρωτότυπος άνθρωπος που ήταν. Αλλά αυτό που αγαπούσα περισσότερο σ’ εκείνον ήταν η καρδιά του». Αναφέρθηκε επίσης στα χρόνια μετά το σοβαρό εγκεφαλικό επεισόδιο που υπέστη το 2012: «Ακόμη και καθηλωμένος σε αναπηρικό αμαξίδιο, συνέχισε να είναι τόσο γλυκός και γενναιόδωρος με τους θαυμαστές του. Ευχαριστώ, Τιμ, που σήμαινες τόσα πολλά για τόσους πολλούς ανθρώπους». 

Η Nell Campbell τον περιέγραψε ως πνευματώδη, ευγενικό, γενναιόδωρο, σκεπτόμενο, βιβλιόφιλο και μάλλον ντροπαλό άνθρωπο, κάποιον που αγαπούσε την αταξία και την καλή παρέα. 

Όμως η πιο ενδιαφέρουσα μαρτυρία προέρχεται από τον άνθρωπο που δημιούργησε τον κόσμο στον οποίο γεννήθηκε ο Frank-N-Furter. Ο Richard O’Brien αποχαιρέτησε τον Κάρι γράφοντας:

«Ο Τιμ Κάρι ήταν από τη φύση του ένας υπέροχος άνθρωπος, ο οποίος μπορούσε ταυτόχρονα να είναι ένας υπέροχος ερμηνευτής και να καταλαβαίνει τη διαφορά ανάμεσα στα δύο αυτά υπέροχα επιτεύγματα. Δεν επιζητούσε ποτέ την προσοχή και ποτέ δεν έβαζε τον εαυτό του πάνω από τους ρόλους που έπαιζε. Με δυο λόγια, ήταν ένας καλός άνθρωπος και ένας κύριος. Προνόμιο και ευτυχία που τον γνώρισα και δούλεψα μαζί του». 

[Η φράση «δεν έβαζε τον εαυτό του πάνω από τους ρόλους» ίσως εξηγεί καλύτερα από οτιδήποτε άλλο τη διάρκειά του].

Λίγες ακόμα αναμνήσεις

Η Carol Burnett έγραψε ότι «κανείς δεν μπορούσε να παίξει τους αξιαγάπητους κακούς καλύτερα από εκείνον». 

Η Lesley Ann Warren τον αποκάλεσε «μάγο της υποκριτικής» και μίλησε για την απίστευτη χαρά του να μοιράζεται κανείς το πλατό με «ένα τόσο αριστοτεχνικό ταλέντο». 

Κάποιοι θαυμαστές… έπαιξαν στο πλευρό του

Η επιρροή του φαίνεται επίσης από τους ανθρώπους που πρώτα τον είδαν ως θεατές και χρόνια αργότερα βρέθηκαν δίπλα του στη σκηνή.

Η Hannah Waddingham έχει αφηγηθεί ότι όταν ήταν μικρή, η ερμηνεία του στο «Easy Street» της ταινίας «Annie» ήταν τόσο εντυπωσιακή ώστε την έκανε να κλάψει και συνέβαλε στην απόφασή της να ακολουθήσει το μουσικό θέατρο. 

[Δείτε το απόσπασμα ΕΔΩ]

Χρόνια αργότερα βρέθηκε να παίζει μαζί του στο «Spamalot». Η συνύπαρξή τους στη σκηνή, όπως έχει πει, υπήρξε ένα από τα μεγαλύτερα δώρα της καριέρας της.

[Δείτε το απόσπασμα ΕΔΩ -με κακή ποιότητα εικόνας δυστυχώς-]

Ο Κάρι δεν επηρέασε μόνο το κοινό· δημιούργησε γενιές από ηθοποιούς που ακομπλεξάριστα δοκίμαζαν να ξεπεράσουν τα όρια με στυλ, χιούμορ και μέτρο.

Ο Luke Evans, έχοντας ο ίδιος φορέσει τα τακούνια του Frank-N-Furter στο Broadway (σ.σ. πριν λίγες μέρες έδωσε την τελευταία παράσταση του), έγραψε μετά τον θάνατό του: «Υπήρξε μια δύναμη, μια φωτεινή, άγρια φλόγα, με εξαίσιο χάρισμα και εκείνον τον πλούσιο τόνο της φωνής του». Και κατέληξε στην αναπόφευκτη παραδοχή: «Θα υπάρξει μόνο ένας Τιμ Κάρι. Όλοι οι υπόλοιποι μπορούμε απλώς να προσπαθήσουμε να μιμηθούμε λίγη από τη μαγεία του». 

[Δείτε το βίντεο από τον αποχαιρετισμό που το έδωσαν από σκηνής οι πιο πρόσφατοι Frank-N-Furter(s)]

Η ζωή πέρα από τις σκηνές και οθόνες

Η Annie Potts μετέφερε με λέξεις μια πολύ πιο προσωπική εικόνα. Ο Κάρι υπήρξε κουμπάρος στον γάμο της, γείτονάς της και «θείος» για τα παιδιά της. «Μου έμαθε για τη φιλία, τη μαγειρική, το design και τους κήπους. Εγώ του έμαθα να ψαρεύει», έγραψε.

Άλλοι θυμήθηκαν την οξύνοιά του. Ο φίλος του Alan Markinson τον χαρακτήρισε έναν από τους πιο ευφυείς ανθρώπους που είχε συναντήσει, μοιραζοντας αναμνήσεις από τα χρόνια που περιόδευσαν μαζί στο «Me and My Girl», τα δείπνα μετά τις παραστάσεις, τα ταξίδια και έναν Τιμ Κάρι πολύ διαφορετικό από τη δημόσια περσόνα.

Κάπως έτσι έγινε σαφές ότι ο Κάρι υπήρξε ένας από εκείνους τους ηθοποιούς των οποίων η εικόνα μοιάζει εκ’ των υστέρων… μεγαλύτερη από τη βιογραφία τους (σ.σ. την οποία παρεπιπτόντως κυκλοφόρησε ένα χρόνο πριν). Όσοι τον γνώρισαν επιμένουν στην αντίστροφη εικόνα: Ήταν ένας μάλλον ιδιωτικός άνθρωπος που μπορούσε, μόλις άναβαν τα φώτα, να καταλάβει ολόκληρη τη σκηνή.

«Να είσαι… ολόκληρος ο εαυτός σου»

Το «Rocky Horror» απέκτησε με τα χρόνια σημασίες που κανείς δεν φανταζόταν το 1973. Για το queer κοινό, για τους outsiders, για ανθρώπους που μεγάλωσαν νιώθοντας ότι το σώμα, η σεξουαλικότητα, η εμφάνιση ή η επιθυμία τους δεν χωρούσαν στις “αποδεκτές κατηγορίες της κοινωνίας”, ο Frank-N-Furter έγινε κάτι περισσότερο από χαρακτήρας. Ο Frankie Grande το διατύπωσε στον αποχαιρετισμό του με έναν τρόπο που αγγίζει ακριβώς αυτή την κληρονομιά: «Τιμ Κάρι, σ’ ευχαριστώ για την ατρόμητη ιδιοφυΐα σου και επειδή έδωσες σε τόσους πολλούς από εμάς την άδεια να είμαστε πιο δυνατοί, πιο τολμηροί και ολοκληρωτικά ο εαυτός μας». 

Δεν είναι μικρό πράγμα για έναν ηθοποιό να έχει προσφέρει μια γιγαντιαία ερμηνεία, πολλῷ γὰρ μᾶλλον πολύ σπανιότερο μια ερμηνεία να ξεφύγει από την ταινία, να αποκτά κοινωνική ζωή, να περνά από γενιά σε γενιά και να γίνεται κώδικας αναγνώρισης μεταξύ ανθρώπων που δεν γνωρίζονται μεταξύ τους. Ο Τιμ Κάρι το κατάφερε αυτό, αλλά η σημασία του δεν εξαντλείται εκεί, γιατί ο Frank-N-Furter που είναι πλέον αθάνατος, είχε ένα δημιουργό που μπορεί η αλλόκοτη έπαρση να έφτιαξε ένα τέρας, αυτό το κτήνος όμως είχε καρδιά μικρού παιδιού και χωράει στις καρδιές όλων μας.

[Δείτε ένα απόσπασμα από πρόσφατη συνέντευξη του σχετικά με τη συμμετοχή του στο σίκουελ του “Μόνος στο Σπίτι”]

Για κάποιους άλλους, θα υπάρχουν χαρακτήρες που έπλασαν τις προσωπικότητες τους: ο Pennywise που στοίχειωσε τα παιδικά όνειρα μιας γενιάς, ο Wadsworth που μετέτρεψε την εξήγηση ενός εγκλήματος σε κωμικό tour de force, ο Rooster της «Annie» που “δικαιολογεί” το έγκλημα και την τιμωρία ενός γοητευτικού απατεώνα, ο Darkness του «Legend» που ακόμα μοιάζει με κόκκινο εφιάλτη, ο Long John Silver που μπορούσε να σταθεί απέναντι στα Muppets χωρίς να χαθεί μέσα στην αναρχία τους, αλλά και ένας σπουδαίος θεατρικός ηθοποιός με υποψηφιότητες για Tony.

Τόσοι αποχαιρετισμοί με… διαφορετικές αφετηρίες: Κάποιος θυμάται τον Frank· κάποιος άλλος τον Pennywise, ένας τρίτος τον χαρακτήρα του από το «Clue». Κάποιος -πιό τυχερός- τον είδε επί σκηνής. Οι πιό τυχεροί μαγείρεψαν μαζί του, έβαλαν μια ξώβεργα σε ένα-κάποιο κήπο, ψάρεψαν με ή χωρίς δόλωμα. 80 χρόνια συνέπειας για έναν άνθρωπο που θαυμάσαμε και θα θέλαμε να είναι φίλος μας.

Ο Τιμ Κάρι μπορούσε να είναι όμορφος και αλλόκοτος, σκοτεινός και φωτεινός, τρομακτικός και ξεκαρδιστικός, συχνά μέσα στην ίδια ανάσα σε μια τέχνη που συχνά προσπαθεί να ταξινομήσει τους ανθρώπους για να μπορέσει να τους “πουλήσει”. Εκείνος πέρασε μισό αιώνα αποδεικνύοντας πόσο πιο ενδιαφέρον είναι να μην χωράς απολύτως πουθενά· και -δυστυχώς-… he is going home αφήνοντας μας χωρίς το εφυές πολύπλερο ταλέντο του.

Όσο για την παρακαταθήκη του ηθοποιού, μπορεί να μετρηθεί και σε ίντσες: εδώ και λίγο καιρό έχει ανακοινωθεί ότι η δεύτερη ταινία (μετά τον “Μάγο του Οζ”) που θα προβληθεί στο Globe θα είναι το “The Rocky Horror Picture Show”. Συγκρίνετε τα μεγέθη για να καταλάβετε πόσο μεγάλος ήτα τελικά ο Τιμ.